रुकुम पश्चिमको आठबिसकोट नगरपालिकाको कार्यालय बिहानैदेखि चलायमान छ। कर्मचारीहरू समयमै उपस्थित छन्। सेवाग्राहीहरू आआफ्नै काममा व्यस्त छन्। र फाइलहरू धुलो लागेर थन्किएका छैनन्। यस परिवर्तनको केन्द्रमा छन्। नगरकी कठोर उपमेयर धन कुमारी शाही। उन लाई धेरैले “कडा”, “नडराउने” र “सम्झौता नगर्ने” उपमेयरका रूपमा चिन्छन्। तर उनको कठोरता व्यक्तिगत स्वभाव होइन, व्यवस्था र उत्तरदायित्वप्रतिको प्रतिबद्धता हो। नियमभन्दा माथि कोही छैन। भन्ने भावले उनले न्यायोचित तरिकाले काम गरिरहेको सेवाग्राहीहरुको भनाई छ।

नगरपालिकामा उपमेयरको भूमिकालाई प्रभावकारी र परिणाममुखी बनाउँदै उपमेयरले पछिल्लो समय जनअपेक्षा अनुसार काम गर्दै आएकी छन्। दबाब, प्रभाव र चुनौतीका बाबजुद पनि नडराउने र नबिराउने अडानसहित उनले सुशासन, पारदर्शिता र जनसेवामा आफूलाई केन्द्रित गरेकी छन्। खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक न्याय र विकासका सवालमा स्पष्ट निर्णय लिँदै उपमेयरले जनताको पक्षमा दृढ रूपमा आवाज उठाउँदै आएकी छन्। अनियमितता र अन्यायका विरुद्ध सम्झौता नगर्ने उनको कार्यशैलीले स्थानीय तहमा सकारात्मक सन्देश दिएको छ।

धेरै जसो नगरवासीहरू उपमेयरलाई सक्षम, साहसी र जिम्मेवार नेतृत्वका रूपमा हेर्न थालेका छन्। ‘डर होइन, निर्णय’ भन्ने व्यवहारिक उदाहरण प्रस्तुत गर्दै उपमेयरले स्थानीय सरकारभित्र उत्तरदायित्व र जवाफदेहिता मजबुत बनाउने प्रयास गरिरहेका छन्। २०७९ को स्थानीय तहको चुनावमा तत्कालिन नेकपा माओवादी केन्द्र बाट लोकप्रीय मत सहित बिजयी बनेकी शाही उपमेयर पद सम्हालेपछि पहिलो निर्णय नै स्पष्ट पारेर अघि बढेकी थिईन।

नगरपालिकाको सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउने लक्ष्यसहित सामाजिक विकास, महिला सशक्तीकरण, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा आधारभूत पूर्वाधारमा विशेष ध्यान दिएका छन्। विशेष गरी उपमेयरको संयोजकत्वमा सञ्चालित सामाजिक न्यायसम्बन्धी कार्यक्रम, लक्षित वर्ग केन्द्रित राहत तथा सचेतना अभियानले स्थानीय नागरिकको जीवनस्तरमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। नगरपालिकामा अवैध मदिराको व्यापार गरिरहेका र बिना दर्ता संचालनमा रहेका व्यवसायी माथिको कारबाहीले
कर नतिर्ने माथि जरिवाना लाग्दा आलोचना पनि कम भएन। तर उनी अडिक भएर आफ्नो काम प्रति दृढ रहिन्।

कठोर उपमेयरको अर्को परिचय हो। सेवाग्राहीमैत्री प्रशासन। घुस, ढिलासुस्ती र झन्झट अन्त्य गर्न पालिकामा संचालित योजनाहरुको अनुगमनलाई नियमित बनाईन। जसले कर्मचारी र जनप्रतिनिधिको सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाईदियो। आलोचनाका विच पनि उच्च साहस र कठोर निर्णयले प्रशंसा मात्र होइन, सामाजिक सञ्जालदेखि राजनीतिक मञ्चसम्म फरक पार्टी बाट पनि समर्थन भैरह्यो।

उनी भन्छिन्। “म आलोचनाभन्दा परिणाममा विश्वास गर्छु।” मेरो लागि लोकप्रियता होइन, सही काम प्राथमिकता हो। महिला नेतृत्वको फरक पहिचान बनाउनु मेरो पहिलो दायित्त्व हो। उपमेयरले महिला नेतृत्वलाई ‘नरम’ मात्र होइन, दृढ र निर्णायक पनि हुन सक्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेकी छन्। तत्कालिन माओवादी फुटेपछि अधिकांश जनप्रतिनिधि पार्टीकै कार्यक्रममा हिड्दा उनी कार्यकाल अवधिभर जनताको काम गर्ने प्रतिबद्दता व्यक्त गर्छिन। जथाभावी जनतालाई आशा देखाउने हरु बाट सचेत रहन भन्दै उनी जनतालाई सचेत बनाईरहेकी हुन्छिन।

नगरपालिकाभित्रका योजना तथा बजेट कार्यान्वयनमा पारदर्शिता कायम गर्न उपमेयरले नियमित अनुगमन, सार्वजनिक सुनुवाइ र नागरिकसँग प्रत्यक्ष संवादलाई प्राथमिकता दिएका छन्। यसले स्थानीय सरकारप्रति नागरिकको विश्वास बढाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको स्थानीयवासी बताउँछन्।

स्थानीय राजनीतिक वृत्तमा उपमेयरलाई स्पष्टवादी, निर्णयक्षम र परिणाममुखी नेताका रूपमा मूल्यांकन गर्न थालिएको छ। ‘डर होइन, जिम्मेवारी’ भन्ने सिद्धान्तलाई व्यवहारमा उतार्दै उपमेयरले स्थानीय सरकारलाई जनमुखी र जवाफदेही बनाउने दिशामा निरन्तर प्रयास गरिरहेका छन्।

नगरवासीहरू उपमेयरबाट आगामी दिनमा अझै प्रभावकारी भूमिका र ठोस नतिजाको अपेक्षा गरिरहेका छन्। नडराउने र नबिराउने अडानसहितको सक्षम नेतृत्व स्थानीय शासनका लागि कति आवश्यक छ भन्ने कुरा उपमेयरको कार्यशैलीले स्पष्ट रूपमा देखाएको छ।