नेपालको सबैभन्दा पुरानो लोकतान्त्रिक दल नेपाली कांग्रेस यतिबेला गहिरो आन्तरिक संक्रमणको चरणमा छ। लामो समयसम्म पार्टीको केन्द्रमा रहेका शेरबहादुर देउवा को प्रभाव कमजोर बन्दै गएको संकेतहरू देखिन थालेका छन्। पार्टीभित्रको शक्ति सन्तुलन क्रमशः नयाँ पुस्तातिर सर्दै जाँदा “देउवाको हातबाट काँग्रेस फुत्कियो” भन्ने बहस तीव्र भएको छ। देउवा दशकौँदेखि कांग्रेस राजनीतिका निर्णायक पात्र रहँदै आएका थिए। संगठन, संसदीय दल र सरकार तीनै तहमा उनको पकड बलियो थियो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा त्यो वर्चस्व क्रमशः खुकुलो बन्दै गएको छ।

अदालतले काँग्रेसको बैधानिकता गगन थापा लाई दिएपछि यतिबेला काँग्रेसमा बहस तात्तिएको छ । आफ्नै श्रीमती आरजु सहितका देउवाका निकट मानिने केही नेताहरुको कुबुद्धिका कारण आज देउवाको लामो इतिहासमा ब्रेक लागेको छ । पार्टीभित्रै बढ्दो असन्तुष्टि, निर्णय प्रक्रियामा सीमित घेरा, र नेतृत्वको पुनरावृत्तिले धेरै नेताहरू वैकल्पिक धार खोज्न थालेका छन्।

नयाँ पुस्ताको उदय सँगै अहिले परिवर्तनको केन्द्रमा छन् गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा जस्ता युवा नेता। उनीहरूले पार्टीमा पारदर्शिता, आन्तरिक लोकतन्त्र र नीतिगत स्पष्टताको माग गर्दै आएका छन्।महाधिवेशनपछि उनीहरूको प्रभाव झन् बढेको छ।संसदीय बहसदेखि संगठन निर्माणसम्म नयाँ पुस्ताले आफ्नो उपस्थितिलाई स्थापित गरिरहेको छ।

गुटबन्दी र शक्ति संघर्ष बाट जन्मिएका गगनहरु बलिया बन्दै गएका छन् । हुन त कांग्रेसभित्रको गुटीय राजनीति नयाँ होइन, तर अहिलेको अवस्था फरक छ।
देउवा समूह, संस्थापनइतर समूह र नयाँ पुस्ताबीचको शक्ति संघर्षले निर्णय प्रक्रियालाई जटिल बनाएको छ। यसले पार्टीको एकीकृत छवि कमजोर बनाउँदै लगेको छ।
सत्ता संचालन र संगठनबीचको दूरी यस अघि सरकारमा सहभागिता हुँदा पनि पार्टीभित्र सन्तुलन कायम गर्न देउवा नेतृत्व असफल भएको आरोप लाग्दै आएको छ।

नीतिगत बहसभन्दा पद बाँडफाँड र समीकरणमा बढी ध्यान गएको भन्दै आलोचना चर्किए पछि देउवा विरुद्ध पुस्तान्तरणको नारा लगाएर काँग्रेस सभापतिमा विजयी भएका गगनहरुले काँग्रेस हाकिरहँदा अर्कोतिर देउवा समूह गगन लाई साथ नदिने निष्कर्षमा छन् । यसले कार्यकर्ता तहमा निराशा बढाएको देखिन्छ।

काँग्रेसमा आगामी बाटो: रूपान्तरण कि विखण्डन?

नेपाली कांग्रेस अहिले यस्तो मोडमा आइपुगेको छ । जहाँबाट फर्किने बाटो छैन । या त आफूलाई बदल्ने, या बिस्तारै कमजोर हुँदै जाने। पार्टीको लामो समय नेतृत्वमा रहेका शेरबहादुर देउवा र उदयमान पुस्ता गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा बीचको शक्ति सन्तुलनले नै अबको दिशा तय गर्नेछ।

सजिलो अर्थमा भन्दा कांग्रेस अब निर्णायक मोडमा छ। यदि नयाँ र पुराना पुस्ताबीच सहकार्य र सन्तुलन कायम हुन सकेन भने पार्टी थप कमजोर बन्ने जोखिम छ। तर, यही संक्रमणलाई अवसरका रूपमा लिएर संगठनलाई पुनःसंरचना गर्न सके कांग्रेसले नयाँ ऊर्जा पनि पाउन सक्छ। कांग्रेसको इतिहास बलियो भए पनि वर्तमान चुनौती फरक छन्। मतदाताको अपेक्षा बदलिएको छ—पारदर्शिता, नतिजामुखी राजनीति र स्पष्ट नीतिको माग बढेको छ। कांग्रेस अहिले दुई ढोकामध्ये एक रोज्ने अवस्थामा छ। रूपान्तरण रोजे पुनर्जागरण सम्भव छ ।